محمد حسن خان اعتماد السلطنه

پيشگفتار 34

مرآة البلدان ( فارسى )

نقاط ممالك محروسه و بلاد و قراى آن بود كه مىخواستيم پس از تحصيل آن اطلاعات باز متوجه مقصود اصلى برويم . اين بود كه كتاب مسطور يعنى تاريخ منتظم ناصرى را از سال هجرت نبوى ( ص ) شروع نموده به سال 656 هجرى كه سال انقراض خلافت خلفاى بنى عباس در بغداد باشد ختم كرديم . در هذه - السنة ، قصد اين بود كه از سال 657 شروع كرده تا همين سال تاريخ وقايع عالم را سال به سال بنگاريم و در سال آينده باز مجلدات ديگر مرآة البلدان را تأليف نمائيم . دو چيز مانع شد : يكى اقتضاى ادب و تكليف چاكرى و خانه‌زادى و حق نمك و تربيت كه سلاطين عليهء قاجاريه بر آباء و اجداد و خود اين بنده دارند و به اين ملاحظه نخواستم شرح سلطنت اين سلسلهء جليله ادام الله بقائهم را در ذيل تواريخ ديگر بنويسم بلكه مجلد مخصوص از ابتداى سلطنت شاه شهيد سعيد آقا محمد شاه قاجار انار الله برهانه الى آخر سنهء 1300 هجرى ، سال به سال به‌همين سبك و وضعى كه در سنوات قبل نوشته شده ولى مفصل و مبسوط بنگارم . ثانى آن‌كه باز اطلاعات وافيهء مشبعه از بعضى بلاد ايران به دست نيامده اگرچه برحسب امر همايون بندگان اعلى حضرت . . . جناب جلالت‌مآب اجل آقاى امين المللك « 1 » ادام الله جلاله به حكام بلاد ممالك محروسه ابلاغ نمودند و حضرت سكندرشان اسعد امجد ارفع اعظم و الا . . . افخم اكرم معظم ظل السلطان دولت عليهء ايران ادام الله تعالى اقباله العالى نيز احكام عديدهء مؤكده به حكام بلادى كه جزء فرمانفرمائى خودشان است صادر فرموده‌اند كه اطلاعات لازمهء منظوره را به ما بدهند و يقين است به جهت اواسط اين سنه ، آن اطلاعات به ما خواهد رسيد و ان شاء الله اگر خدا و سايهء خدا تقدير و تأييد

--> ( 1 ) - يعنى ميرزا على خان پسر ميرزا محمد خان دبير مهام خارجه . ميرزا على خان همان است كه بعدها امين الدوله شد و وزارت رسائل يافت و در زمان مظفر الدين شاه به صدارت رسيد .